Vandalisme van de middelmatigheid

Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg! In de Nederlandse cultuur wordt het niet altijd gewaardeerd als je het hoofd boven het maaiveld uit steekt. Terwijl Dutch Design een behoorlijke naam in de wereld heeft verworven en onze architecten internationaal naam maken, blijft de innovatiekracht en het verbeterkapitaal in de Nederlandse bouwwereld behoorlijk “netjes”. Bouwers beperken zich tot concepten als de “betaalbare woning” of een “levensloop woning” of promoten hun ervaring met BIM en Lean. Prima ontwikkelingen, maar is dit onderscheidend vermogen voldoende om in deze tijden het hoofd boven het water te houden?

Het is een lastig dilemma, het hoofd boven water houden, maar niet zover dat het ook boven het maaiveld uitsteekt. Waarschijnlijk is het ook niet helemaal te wijten aan de bouwende partijen. Opdrachtgevers vragen vaak ook naar de bekende weg. Innovatie is afhankelijk van vraag en aanbod. Het investeren in de ontwikkeling van een geheel nieuw concept, compleet out of the box, is daarom erg riskant. Je weet immers niet of de opdrachtgevers er op zitten te wachten.

En dus gebeurt er niet zoveel. Het veilige pad wordt bewandeld en soms nemen we een klein zijpaadje. Zoals houtturfpaadjes door de bosjes in parken worden aangelegd. Leuk om te ontdekken, zolang we maar zicht houden op het geplaveide pad. Het gevolg is dat we geen onderscheid meer zien tussen de verschillende bouwbedrijven en de producten die zij leveren. Het is toch best bijzonder dat aan bouwwerken niet is te zien door wie deze gebouwd zijn.

Jan Rotmans, de grote “kantelaar” van Nederland, benoemt de nieuwe orde, bestaand uit horizontale verbanden, zoals lokale gemeenschappen, coöperaties, sociale en fysieke netwerken. Deze nieuwe orde opereert voor veel mensen nog onder de radar maar vormt al wel een bedreiging voor de bestaande orde. Ik denk dat de mensen uit deze nieuwe orde wel broodnodig zijn om bouwers en opdrachtgevers anders naar hun opgave als vastgoedeigenaar, -ontwikkelaar of –realisator en als ondernemer te kijken. Helaas zien we in selectieprocedures voor diverse sleutelfuncties bij deze organisaties dat gekozen wordt voor mensen met een gelijke kleur en geur. Passend bij de cultuur van het bedrijf en jarenlange ervaring op gelijkwaardige positie. De jonge hond, die anders tegen samenwerking aankijkt en kritische vragen stelt, staat buiten de poort met terechte verbazing te kijken. Ik vraag me dan ook nog af of deze jonge hond dan wel bij een dergelijk bedrijf wil werken.

In mijn optiek is dit een vorm van vandalisme, het bewust kiezen voor de veilige oplossing, waarmee je de continuïteit van je organisatie in gevaar brengt. Met experimenteren worden de grootste bewegingen in de samenleving tot stand gebracht. Hoe had de wereld er uit gezien als Columbus langs de Afrikaanse kust was blijven varen?

Gelukkig zijn er ook voorbeelden, die laten zien dat het anders kan. De ontwikkeling van de bouwcampus in Delft, die als expeditieleider opdrachtgevers, opdrachtnemers en kennisontwikkelaars begeleidt in praktijkgerichte pilots en experimenten. Of Concept House Village in Rotterdam Heijplaat, waar een testomgeving voor duurzaam bouwen wordt geboden. Gelegenheden waar “graffiti”  geen vandalisme meer is, maar als nieuwe kunst omarmd wordt.

Ik roep daarom de bouwers en de opdrachtgevers op om van de middelmatigheid af te stappen en hun organisaties te verrijken met dwarsdenkers, kantelaars, innovatietrekkers, luchtbellenblazers en kritische schuinkijkers.  Laat het niet zitten bij het bezoeken van de seminars en lezingen van veranderaar, neem deel aan de nieuwe experimenten en maak kennis met andersdenkers. Draag je steentje bij aan het stoppen van het vandalisme, waarmee we de bouwwereld langzaam zeer onaantrekkelijk maken.